“Ngoại giao con nuôi”: Quan chức Việt Nam lại nhìn thấy mối lợi

Viết Lê Quân
Tác giả gửi bài trực tiếp cho VNTB

Angelina Jolie và Brad Pitt từng nhận con nuôi tại Việt nam

Dấu hiệu cải thiện

Một dấu hiệu mới cho thấy quan hệ Việt – Mỹ bắt đầu được cải thiện, dù vẫn chậm chạp, bằng vào ngày 16/9/2014, Nhà nước Việt Nam đã trao giấy phép cho đại diện của hai tổ chức con nuôi của Hoa Kỳ, chính thức nối lại hoạt động cho nhận con nuôi giữa hai nước sau 6 năm đình trệ.

Trước đó 2 ngày, đã có thông tin từ Washington DC về khả năng Hoa Kỳ và Việt Nam sắp mở lại chương trình cho và nhận con nuôi. Điểm trùng lắp đáng lưu ý hơn là cũng như tin tức về đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA) sắp đạt một thỏa thận về phát sóng trực tiếp trên một kênh của Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), những tiết lộ mới mẻ và bất ngờ lại xuất phát từ Mỹ chứ không phải từ giới lãnh đạo Hà Nội.

Cho và nhận con nuôi là chương trình đã được mở ra giữa Việt Nam và Hoa Kỳ trong bối cảnh ngập tràn tin tức tốt lành về việc Việt Nam được gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào năm 2007. Theo Viện Báo chí Điều tra Schuster, trong khoảng thời gian từ 2006 tới 2009, các công dân Hoa Kỳ đã nhận nuôi tổng cộng hơn 2.200 em nhỏ từ Việt Nam.

Tuy nhiên sau đó, chương trình này từng bị tạm ngưng từ tháng 9/2008 do có nhiều dấu hiệu mua bán trẻ sơ sinh.



“Sai thì sửa, có vấn đề gì đâu”

Một chi tiết khá ấn tượng là sau khi hai tổ chức Dillon International và Holt International Children’s Services được Việt Nam cấp phép hoạt động trong chương trình “Con nuôi đặc biệt”, một quan chức phụ trách việc cấp phép ông Nguyễn Văn Bình, Cục trưởng Cục Con nuôi, Bộ Tư pháp Việt Nam, đã “can đảm” xuất hiện trên sóng VOA Việt ngữ.

“Cái này thì nó là cái hoạt động bình thường thôi. Việt Nam là thành viên của Công ước La Hay và Mỹ cũng là thành viên của công ước La Hay thì phải hợp tác với nhau và theo luật chơi chung là Công ước La Hay (về Bảo vệ trẻ em và Hợp tác trong lĩnh vực con nuôi quốc tế)” – ông Bình trả lời và không cho rằng cơ chế tái hiện “ngoại giao con nuôi” mang dáng dấp đặc biệt.

Khi phóng viên của VOA đặt câu hỏi về việc Việt Nam từng bị Mỹ cáo buộc là đã để xảy ra những sai phạm trong việc nhận con nuôi, ông Nguyễn Văn Bình có vẻ ấp úng: “Nói cáo buộc thì nó cũng chẳng hẳn. Cái câu chuyện năm 2007 – 2008, đến nay là bao nhiêu năm rồi? Chừng ấy năm thì Việt Nam đã làm cái luật mới. Việt Nam đã tham gia Công ước La Hay và Việt Nam đã cho nhận con nuôi theo Công ước La Hay với lại 11 nước rồi. Hoa Kỳ là nước thứ 12. Ở các nước khác họ cũng thực hiện chuẩn theo công ước La Hay cả, không riêng gì Hoa Kỳ. Về phía Hoa Kỳ, họ cũng có những chuẩn bị ở trong nước nữa và đến bây giờ, họ cũng chuẩn bị đủ để mà hợp tác với Việt Nam thôi. Tất nhiên ở Việt Nam, ở đâu cũng vậy, khi mà có những khó khăn trở ngại, có những vướng mắc thì mình điều chỉnh. Sai thì sửa, có vấn đề gì đâu”.

Nhưng theo báo Người Việt (Mỹ) mới đây, trong một báo cáo dài chín trang được công bố hồi Tháng Tư năm 2008, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam cho rằng có nhiều chứng cứ cho thấy chính quyền Việt Nam thiếu trách nhiệm trong việc kiểm soát hệ thống dịch vụ cho và nhận con nuôi, khiến tình trạng buôn bán trẻ em ở Việt Nam phát triển mạnh.

Báo cáo của đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam cho biết, các trại mồ côi đã móc ngoặc với bệnh viện và các cơ sở làm dịch vụ nuôi con nuôi, buôn bán trẻ thơ trên nỗi đau của hàng ngàn bà mẹ. Tại Việt Nam, số trẻ bị bỏ rơi đột ngột tăng hàng chục lần. Tại bảy tỉnh, thành phố, các trại mồ côi tăng 17 lần!

Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam đã điều tra 10 trường hợp và tìm được mẹ ruột của 10 đứa trẻ mà chính quyền địa phương giả mạo hồ sơ để biến chúng thành trẻ bị bỏ rơi. Có trường hợp bệnh viện đã bán đứa trẻ cho viện mồ côi để thu hồi khoản phí bệnh viện mà người mẹ không thể trả. Có trường hợp người mẹ bị bệnh viện dối gạt rằng đứa con của họ bị bệnh nan y cần phải chuyển sang trại mồ côi để chăm sóc.

Lúc đó, đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam còn khám phá năm tỉnh có dịch vụ nuôi phụ nữ mang thai để lấy ấu nhi. Sau khi sinh, người mẹ giao con và được trả 6 triệu đồng cho công mang thai và sanh nở. Có những cơ sở làm dịch vụ cho và nhận con nuôi đã trả cho giới môi giới 10.000 USD/em.

Đáng lưu ý là có nhiều trường hợp công an xác nhận với Đại sứ quán Hoa Kỳ rằng không xác định được mẹ đẻ ở hồ sơ của bệnh viện, nhưng người ta có thể tìm đầy đủ cả tên lẫn địa chỉ của người mẹ.


Cơ hội “trọc phú”

Dù ông Vũ Đức Long, vụ trưởng Vụ Con Nuôi Quốc Tế (DIA) của Bộ Tư Pháp, từng tuyên bố với BBC “Các chứng cứ và nhận định của Hoa Kỳ không xác đáng”, nhưng ngay sau đó, báo chí Việt Nam tiết lộ, công an tỉnh Nam Định đã khám phá một đường dây chuyên làm giả hồ sơ để đem trẻ sơ sinh cho người nước ngoài làm con nuôi tại Trung Tâm Trợ Giúp Nhân Đạo huyện Ý Yên và Trung Tâm Bảo Trợ Xã Hội Trực Ninh cùng thuộc tỉnh Nam Định. Chỉ từ năm 2006 đến nay, cả hai trung tâm đã đem “cho” người nước ngoài hơn 300 đứa trẻ Việt Nam.

Cũng theo báo cáo của Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam, dịch vụ cho và nhận con nuôi đã giúp nhiều viên chức của Cục Con Nuôi Quốc Tế thuộc Bộ Tư Pháp và Bộ Lao Động - Thương Binh - Xã Hội làm giàu.