(VNTB)-Hiến pháp Việt Nam: Vì dân hay xa dân? (Bài 5)

Vì sao Đảng Cộng sản ngày càng bị xa lánh?

(VNTB) Hiến pháp 2013, Điều 4, ghi: “1. Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của Nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội. 2. Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với Nhân dân, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình. 3. Các tổ chức của Đảng và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật”.

Như vậy nếu như trước đây điều 4 không quy định rõ trách nhiệm của Đảng, thì lần Hiến pháp 2013 đưa vào và nhấn mạnh Đảng phải gắn bó, phục vụ nhân dân. Nếu như quyết định không đúng, ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, Đảng phải chịu trách nhiệm trước nhân dân, dân tộc.

Và việc phải chịu trách nhiệm này cần có chế tài cụ thể, hữu hiệu, đủ sức răn đe. Tuy nhiên, trong chính trường thiếu sự cạnh tranh giữa các đảng, phái khác nhau, thì chế tài này khó hiệu quả.

Bỏ mọi thành kiến, xung đột cũ

Tại Hội nghị thống nhất các tổ chức cộng sản trong nước thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi những người cộng sản “Bỏ mọi thành kiến, xung đột cũ, thành thật hợp tác để thống nhất các nhóm cộng sản” thành Đảng Cộng sản tập trung thống nhất” (Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tập 3, trang 561).

Xây dựng đoàn kết thống nhất trong Đảng, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh còn cần phải dựa trên nguyên tắc dân chủ tập trung, phải biết gắn bó dân chủ với tập trung, dân chủ với kỷ luật. Tập trung không đối lập với dân chủ mà chỉ đối lập với tình trạng tự do tùy tiện, vô tổ chức. Còn dân chủ là để đi đến tập trung. Người chỉ rõ: “Tập trung trên nền tảng dân chủ… Dân chủ dưới sự chỉ đạo tập trung… Nói tóm lại: Để làm cho Đảng mạnh thì phải mở rộng dân chủ…, thực hành lãnh đạo tập trung, nâng cao tính tổ chức, tính kỷ luật”. Chỉ có như vậy, mới tạo cho Đảng sự thống nhất cao về tư tưởng, ý chí, hành động, vững vàng trong mọi khó khăn, thử thách (Hồ Chí Minh: toàn tập, tập 12, trang 510).

Trong đấu tranh giải phóng dân tộc, dân chủ và trí tuệ được kết tinh ở lòng yêu nước. Trí tuệ của Đảng không chỉ ở mấy triệu đảng viên mà còn nằm trong trí tuệ của dân tộc của “nguyên khí quốc gia” những người ngoài Đảng. Sức mạnh của Đảng thực chất là ở sức mạnh quần chúng, sức mạnh của dân tộc. Nói một cách khác, dân chủ đều là bước tiến của lịch sử, phù hợp với từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Dân chủ và trí tuệ có mối liên hệ biện chứng không thể tách rời. Khi đã có dân chủ sẽ tập hợp và phát huy được trí tuệ. Khi đã có trí tuệ cũng đồng nghĩa phát huy được dân chủ.

Vừa qua, Đảng chủ trương mở rộng dân chủ. Các chức danh đều phải được công khai lấy phiếu tín nhiệm. Như vậy có thể thấy rằng với những lời dặn dò trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một lần nữa khẳng định nguyên tắc dân chủ của Đảng Cộng sản Việt Nam thể hiện rõ nét trong Hiến pháp 2013 với nền tảng trên tinh thần tư tưởng “bỏ mọi thành kiến, xung đột cũ, thành thật hợp tác” mà Bác Hồ đã nhấn mạnh tại Hội nghị thống nhất các tổ chức cộng sản vào ngày 03-02-1930.

Lời hiệu triệu cho đại đoàn kết dân tộc này, một lần nữa được thể hiện sắc nét tại Điều 2, Hiến pháp 2013: “1. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. 2. Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. 3. Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”.



Dân chủ trực tiếp làm nên quyền lực nhà nước

Hiến pháp 2013, Điều 6 ghi: “Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước”; Điều 7 ghi: “1. Việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. 2. Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân bị cử tri hoặc Quốc hội, Hội đồng nhân dân bãi nhiệm khi không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân”;

Điều 8 ghi: “1. Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. 2. Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền”.

Các nguyên tắc hiến định nói trên có thể xem là việc cụ thể hóa di sản dân chủ Hồ Chí Minh, bao gồm hệ thống các quan điểm lý luận về dân chủ, phương pháp dân chủ và kết tinh lại thành phong cách dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh; là những giá trị bền vững, ổn định, có sức lan tỏa, cải tạo hiện thực khách quan, phong cách dân chủ thể hiện những nét đặc trưng bản chất của nhân cách văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh, thống nhất trong đó cả nói và làm, lý luận và thực tiễn.

Nói một cách khác, xét về nội dung, phong cách dân chủ Hồ Chí Minh bao gồm: Quan niệm chuẩn xác về dân chủ; thực hành dân chủ rộng rãi trong Đảng và trong xã hội; dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương, phép nước; dân chủ gắn chặt với trách nhiệm cá nhân; dân chủ có lãnh đạo, có trí tuệ...

Và từ những biện chứng này, qua ghi nhận các điều như nói trên ở Hiến pháp 2013, về lý thuyết, một lần nữa tái khẳng định với việc tiếp tục mở rộng dân chủ bằng hiến định.

“Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trên thế giới không có sức mạnh nào mạnh bằng sức mạnh đoàn kết của nhân dân; dân chủ nghĩa là dân là chủ và dân làm chủ. Dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân; dân chủ là quyền trao cho dân chúng số nhiều; quyền lực thực tế thuộc về nhân dân; thực hành dân chủ là chiếc chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn; bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân. Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân. Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra. Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên. Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng, đều ở nơi dân...” (Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 12, trang 12, trang 547, 557-558).

Song, như đã phân tích ở loạt bài trên, giữa lý thuyết được nhà cầm quyền đưa ra và hành động trong cai trị được hiểu không giống nhau. Chính điều này đã khiến hình ảnh Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng mờ nhạt niềm tin của nhân dân.

Minh Tâm

Bài viết thể hiện quan điểm và phong cách riêng của tác giả.